Kanada kimin toprağı? (Bunu Sormadan Önce Bir Bardak Çay İçip Hayatı Sorgulayanlar Kulübü)
Bugünkü makalemizde “Kanada kimin toprağı” ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktaları inceliyoruz.
İzmir’de sabahları uyanmak başlı başına bir felsefe etkinliği zaten. Bir yandan güneş gözünü kamaştırır, bir yandan da “ben neden yine geç kaldım?” sorusu zihnin duvarlarında yankılanır. İşte böyle bir sabah, Alsancak’ta küçük bir kafede oturmuş arkadaş grubuyla tost beklerken konu bir anda Kanada’ya bağlandı. Nasıl bağlandığını kimse bilmiyor. Ama bizim ekipte bu normaldir: Bir dakika önce “ay bu akşam nereye gitsek” konuşulurken, üç dakika sonra “Roma İmparatorluğu aslında neden çöktü?” tartışmasına geçilir.
O gün de biri masaya büyük bir ciddiyetle şu soruyu bıraktı:
“Kanada kimin toprağı?”
Sessizlik oldu.
Garson bile “ben de dinleyeyim bari” der gibi çayı masaya biraz yavaş bıraktı.
Ve ben, içimden şunu düşündüm: “Ben 25 yaşındayım, hayatımı yoluna koymaya çalışıyorum ama hâlâ ülkelerin kime ait olduğunu çözmeye çalışıyoruz.”
Kanada kimin toprağı? sorusunun masadaki karşılığı
Arkadaşım Ege, ki kendisi her konuyu %40 doğru %60 özgüvenle anlatır, hemen atladı:
“Abi Kanada İngiltere’nin değil mi ya?”
Diğer arkadaş Deniz gözlerini devirdi:
“Kraliçe yok mu orada hâlâ?”
Ben ise çayı karıştırırken iç sesim devreye girdi: “Tamam, konu büyüyor. Yakında Vikinglere bağlanırız.”
Gerçekten de Kanada meselesi dışarıdan bakınca “tek bir ülke mi, birkaç ülke mi, yoksa Netflix dizisi mi?” gibi görünebilir. Çünkü işin içinde tarih var, sömürge geçmişi var, yerli halklar var, İngiltere-Fransa rekabeti var… var oğlu var.
Ama biz İzmir’de bunu konuşurken olay biraz daha basit:
“Abi orası çok soğuk değil mi ya?”
İçimdeki coğrafya öğretmeni ve dışımdaki İzmirli genç
Ben normalde böyle konularda iki kişiliğe bölünüyorum. Bir tarafım ciddi ciddi açıklama yapmak istiyor, diğer tarafım “boşver kanka tost soğudu” diyor.
Ama yine de anlatmaya çalışıyorum:
“Bakın” diyorum, “Kanada resmi olarak bağımsız bir ülke ama İngiliz Milletler Topluluğu’na bağlı. Yani krallık sistemi var ama kendi hükümeti var. Biraz şey gibi… ev arkadaşın var ama mutfakta kim neyi kullanacak belli değil.”
Ege hemen atlıyor:
“Yani ev İngiltere’nin ama Kanada oturuyor?”
Deniz kahkahayı basıyor:
“Abi bu nasıl kira ilişkisi?”
Ben de içimden düşünüyorum: “Kanada kimin toprağı? sorusunu 3 cümlede anlatmaya çalışmak bile İzmir trafiğinde ters yöne girmek gibi.”
Kanada kimin toprağı? ve tarihsel karmaşa
Şimdi biraz ciddiyet moduna geçiyorum ama çok uzun sürmeyecek, merak etmeyin.
Kanada’nın hikâyesi aslında iki büyük Avrupa gücünün sahne aldığı bir tiyatro gibi: İngiltere ve Fransa. Bir dönem Fransa orada güçlüydü, sonra İngiltere baskın çıktı. Derken zaman içinde Kanada “ben artık kendi yoluma gideyim” dedi ve yavaş yavaş bağımsızlığını kazandı.
Ama işin ilginç tarafı şu: tamamen “koptum ben” demek yerine, “ben kendi işimi yaparım ama bazı sembolik bağlar kalsın” gibi bir model seçti.
Bu da şu anlama geliyor:
Kanada kendi ülkesidir, kendi hükümeti vardır, kendi yasalarını yapar.
Ama tarihsel ve sembolik olarak İngiliz monarşisiyle bağları vardır.
Yani ilişki tanımı yapılsa Tinder profili gibi olurdu:
“Bağımsız ama geçmişi karmaşık, arada mesajlaşmalı.”
Kafede Kanada tartışması büyürse ne olur?
Bizim masada işler hızla kontrolden çıktı.
Ege telefonundan Kanada haritası açtı. Deniz “bak bu Quebec ayrı gibi duruyor” dedi. Ben ise tostun gelmesini beklerken hayatımın yanlış bir simülasyonda ilerlediğini hissettim.
Garson tekrar geldi:
“Arkadaşlar Kanada mı konuşuyordunuz?”
Hep bir ağızdan:
“Evet.”
Garson:
“Orada akrabam var.”
Ve o an konu tamamen başka bir evrene geçti.
Şimdi dürüst olalım, Türkiye’de bir konuya “orada akrabam var” girerse, bütün akademik tartışma biter. Çünkü artık teori değil, pratik bilgi konuşuluyordur.
Kanada kimin toprağı? sorusunun modern cevabı
Şaka bir yana, bugün Kanada bağımsız bir ülkedir. Yani “şunun toprağı” diye tek bir devlete ait değildir.
Ama bu sorunun arkasında daha derin bir mesele var: toprak, kimlik ve tarih ilişkisi.
Kanada’nın yerli halkları (First Nations, Inuit ve Métis toplulukları) binlerce yıldır orada yaşıyor. Avrupa sömürgeciliği gelmeden çok önce o topraklarda kendi düzenleri vardı.
Yani soruyu daha doğru sormak gerekirse bazen şu hale geliyor:
“Kanada aslında kimlerin hikâyesi?”
Ama biz İzmir kafesinde bunu bu kadar derin konuşamayız çünkü tost gelir, çay soğur, biri kalkıp sigara molasına gider ve konu yarıda kalır.
İç sesim: “Bunu kim açtı ya?”
Masada bir an durup içimden şunu dedim:
“Ben bugün sadece kahve içecektim, Kanada’nın sosyopolitik tarihine nasıl geldik?”
Ama aynı iç ses devam etti:
“Boşver, hayat zaten böyle değil mi? Bir anda Kanada’ya bağlanıyor.”
Arkadaş grubunun Kanada çözümlemesi
Ege son bir hamle yaptı:
“Yani Kanada bağımsız ama İngiltere’nin de bir şekilde etkisi var diyorsun.”
Deniz ekledi:
“Abi bu bildiğin yetişkin ilişkisi gibi. Ayrılmışlar ama aynı apartmanda oturuyorlar.”
Ben:
“Lütfen Kanada’yı apartman dizisine çevirmeyelim.”
Ama iş işten geçmişti.
Artık Kanada bizim için bir ülke değil, bir ilişki metaforuydu.
İzmir’den Kanada’ya zihinsel yolculuk
İzmir’de oturup Kanada’yı düşünmek aslında garip bir zaman yolculuğu gibi.
Bir yanda Kordon’da martılar, diğer yanda binlerce kilometre ötede karla kaplı ormanlar.
Bir yanda boyoz, diğer yanda akçaağaç şurubu.
Ve insan şunu fark ediyor: dünya aslında inanılmaz büyük ama biz çoğu şeyi küçük masalarda konuşuyoruz.
Ben o an düşündüm:
“Kanada kimin toprağı?” sorusu aslında sadece coğrafya değil. İnsanların dünyayı anlama çabası. Biraz da kontrol etme isteği. Her şeyi birine ait yaparsak daha anlaşılır sanıyoruz.
Ama bazı şeyler karmaşık kalıyor. Ve belki de öyle kalmalı.
Kafeden çıkarken gelen son yorum
Hesabı öderken Ege son bir cümle bıraktı:
“Ben yine de Kanada’nın çok soğuk olduğuna eminim.”
Deniz:
“Bilimsel tespit.”
Ben:
“Kanada’nın soğuğu konusunda evrensel uzlaşı var zaten.”
Kapıdan çıkarken içimden son bir şey geçti:
“Belki de bazı soruların net cevabı yok. Ama konuşması güzel.”
Ve İzmir güneşi yine gözümü aldı.
İlginizi Çekebilecek İçerik: Kanada halkı nasıl bir insandır ?