Algı Aktı Nedir Felsefe? Gerçekten Neyi Biliyoruz?
İzmir’de yaşayan, 25 yaşında, sosyal medyada sürekli espri yapan ama içten içe her şeyi abartarak düşünen bir genç olarak hayata bakış açım oldukça enteresan. Yaşamı bazen düşündüğümde, “Acaba hepimiz birer algı aktı mıyız?” diye soruyorum. Tabii, o an derin felsefi bir sorgulamaya dalıp, çayımı unutmuş oluyorum. Ama neyse, konuyu dağıtmadan, bugün size felsefede sıkça karşılaştığımız “algı aktı” kavramını anlatmak istiyorum. Ama tabii ki bunu, İzmir’de bir kafede, kalabalık arkadaş ortamımda geçen sıradan bir günle ilişkilendirerek.
Algı Aktı Nedir Felsefe? Biraz Daldık, Şimdi Hızlanalım!
Felsefe deyince herkesin aklına kafalı tipler, gömleklerinin yakaları kalkık, ellerinde defterler olan insanlar gelir. Ama aslında, felsefe dediğimiz şey, hayatın küçük ayrıntılarını sorgulama işidir. Algı aktı da bu sorgulamanın merkezinde. Ama merak etmeyin, çok derinlere inmeyeceğim; yazımda sizi boğmak istemiyorum. Neyse, “Algı aktı nedir?” sorusuna gelecek olursak: Bu, tam olarak şudur: Algı aktı, çevremizdeki her şeyin bizim zihnimizde şekillenmesi ve bu şekillenen dünyayı kendimize göre anlamlandırmamızdır. Yani, her şeyin anlamını, kendi gözlerimizle, kendi kafamızla yeniden yaratmamızdır.
Klasik örneklerden biri şu: Bir odada yedi farklı kişi var, her biri odayı farklı bir şekilde algılar. Birisi odayı çok sıcak, bir diğeri çok soğuk, birisi çok karışık, diğer biri ise çok sade bulur. Bu, her insanın algı aktının farklı olduğunun bir göstergesidir. Tabii bu kadar karmaşık bir konuya dalmadan önce, gündelik hayatımda yaşadığım bir olayı paylaşmak istiyorum.
Günlük Hayatımda Algı Aktı: Çalışmaya Başlarken
Bir gün, sabah kalktım, kahvemi içtim ve bilgisayarımı açtım. Şu an burada yazıyı yazarken bile, odayı “komik bir şekilde” algılıyorum. Etrafımda bir sürü dağınık kağıt, sağda solda çay bardakları, bir de akşamdan kalma pizza kutusu var. Tabii, bu manzarayı gören biri, “Bu odada kaos var” diyebilir. Ama ben, evet, ben bu kaosu “sanat” olarak algılıyorum. Tıpkı, bir ressamın tuvalindeki karmaşayı sanat eserine dönüştürmesi gibi. Şimdi, burada “Algı aktı nedir?” sorusunu tekrar sorabilirim: Benim bu odayı algılamam, odayı düzenli görmek isteyen birine göre tamamen farklı.
Hadi, biraz da arkadaş ortamıma girelim. Bir akşam, herkesin toplanıp, bir kafede oturduğu bir günde, “Algı aktı nedir?” diye sordum. Herkes birden sustu, gözler benden kaçmaya başladı. Yani, ben de kendi içimde bir yandan, “Gerçekten neyi anlatıyorum?” diye sorgularken, bir arkadaşım bana şöyle dedi:
Arkadaşım: “Abi, senin o ‘algı aktı’ lafından bir şey anlamadım. Ama bu kadar kafa karıştırmanın bir anlamı yok. Şu an pizza mı gelsin, yoksa çay mı içsek?”
Ve ben, bir anda algımı tekrar pizza üzerinde yoğunlaştırarak, evet, pizzayı gerçekten de hak ettiğimi düşündüm. Ama bu diyalogda aslında şunu fark ettim: Her birimizin, kendi iç dünyasında bir algı aktı var ve bu aktılar birbirinden tamamen farklı. Kimisi felsefi soruları düşünürken pizza yer, kimisi de pizza yerken felsefi sorular sorar.
Algı Aktı ve İnsan Zihni: Düşünceler Arasındaki Dönüşüm
Algı aktı kavramını anlamak için bir insanın zihnine biraz daha derinlemesine bakmamız lazım. Yani, her bir düşünce, dış dünyayı nasıl gördüğümüze göre şekillenir. Felsefi anlamda, algı aktı, dış dünyayı anlama şeklimizle ilgili her şeyi içine alır. Bir gün, İzmir’in o meşhur çarşılarında gezerken, aynı çarşıda herkes farklı bir şey algılar. Kimisi alışveriş yapar, kimisi yürüyüş yaparken güneşin tadını çıkarır, kimisi ise her şeyi felsefi bir gözle inceler. Hepsinin de gördüğü dünya farklıdır. Algı aktı, bizlerin düşündüğü gibi değil, gördüğü ve hissettiği gibi şekillenir.
Algı Aktı ile Kendimi Anlamak
Bazen düşünüyorum, “Gerçekten her şey bu kadar basit mi?” diye. Mesela bir arkadaşımın söylediği bir espri beni bazen fazlasıyla güldürürken, diğer bir arkadaşımın söylediği aynı espri bana hiç komik gelmez. Bunu da algı aktı ile açıklayabiliriz. Ben, o espriyi kendi zihinsel yapımda bir yere yerleştirip gülüyorum. Ama başkası için o espri sadece seslerden oluşan bir karmaşa olabilir. Bir espri, herkesin algı aktında farklı bir yeri olduğu için farklı tepkiler doğurur.
Sonuç: Hepimiz Algı Aktı’yız
Sonuç olarak, hepimiz birer algı aktıyız. Şu an beni okurken, algınızda ben bir “yazar” veya “felsefi düşünen bir insan” olabilirim. Ama gerçek şu ki, ben, sizden çok farklı değilim. Kendimi bazen kaybolmuş bir şekilde bulurum, ama aynı zamanda her şeyin farkında olan biriyim. Algı aktı nedir sorusuna belki de tek cevabımız şudur: Hepimiz kendi algı dünyamıza göre yaşıyoruz. Ve o dünyayı sürekli olarak yeniden şekillendiriyoruz. Hangi pizza diliminin en lezzetli olduğu ve bir şarkının neden duygusal olduğu gibi… Bu, hayatın, algı aktı denilen soyut gerçekliğidir.
Tabii, bu yazıyı bitirirken, bir başka kafede yeni bir algı keşfederken, bir arkadaşım bana tekrar sorabilir: “Peki abi, ‘algı aktı’ dediğin neydi şimdi?” Ve ben yine, “Gel, pizza yiyelim, sonra konuşuruz” derim.