Nurhan Damcıoğlu Türk mü? Kimlik Sorgusuyla Sanatı İndirgemek Artık Yeter
Açık konuşayım: “Nurhan Damcıoğlu Türk mü?” diye soran herkesin niyeti masum değil. Bu soru, bir sanatçının onlarca yıllık emeğini tek kelimelik bir etiketin altına sıkıştırma alışkanlığımızın en çarpıcı örneği. Evet, Nurhan Damcıoğlu Türkiye’nin kültürel hafızasında yeri olan bir sanatçıdır; ama meseleyi sadece “Türk mü, değil mi?” ikiliğine sıkıştırdığımız anda hem tarihi hem de eserlerini ıskalarız. Üstelik bu refleks, sanatı konuşmak yerine aidiyet polisi kesilmemize neden oluyor. Hadi, bu sorunun arkasındaki zayıf mantığı didik didik edelim.
Kimlik Kutuları: Vatandaşlık, Etnisite ve Aidiyetin Karıştırıldığı O Sis
“Türk mü?” sorusu, tek bir düzlemde cevap aranamayacak kadar muğlak. Vatandaşlık hukuki bir statüdür; etnisite sosyokültürel bir aidiyet; “Türk” kavramı ise modern ulus kimliğinin şemsiyesidir. Bu üçü, sosyal medyada ve magazin dilinde gelişigüzel birbirine yapıştırılıyor. Sonuç? Cevaplar değil, şüphe üretimi. Nurhan Damcıoğlu’nu “Türk mü?” diye tartışırken aslında hangi “Türklükten” söz ediyoruz: pasaporttan mı, kültürel birikimden mi, dil ve repertuardan mı? Sorunun çerçevesi belirsizse, vardığımız hükmün sağlıklı olma ihtimali de yoktur.
Arşiv mi, Söylenti mi? Bilginin Kaynağını Ayırt Etmeden Yargı Dağıtmak
Bir sanatçının kimliği üzerine konuşurken arşive, sahne geçmişine, repertuara ve dönemin sosyolojisine bakmak gerekir. Oysa “Türk mü?” tartışmaları çoğu zaman üç satırlık söylentiye dayanır: bir röporte, bir dedikodu, bir başlık. Üstelik bu başlıklar, tıklama uğruna hakikati kemirir. Nurhan Damcıoğlu’nun onlarca yıl süren sahne varlığını; tiyatro, müzik ve eğlence kültürüne bıraktığı izleri bir kenara atıp kimlik dedektifi kesilmek, eleştirel düşünce değil; konforlu yüzeyselliktir.
Kimlik Üzerinden Not Vermek: Estetik Yeri, Teknik Yetkinliği ve Etkisini Neden Görmezden Geliyoruz?
Sanat eleştirisi, sahne hâkimiyeti, yorum gücü, dönemsel yenilik, toplumsal etki ve estetik süreklilik gibi ölçütlerle yapılır. Oysa “Türk mü?” sorusu bu ölçütleri tek hamlede çöpe atar. Bir sanatçının repertuar tercihini, sahne dilini, dönemin siyasi iklimiyle kurduğu ilişkiyi masaya yatırmak, gerçek bir tartışma açar. Kimlik kartı üzerinden puanlama yapmak ise tartışmayı kısır bir bayrak yarışına çevirir.
Problem Nerede? Sorunun Kendisi Özünde İndirgemeci
“Türk mü?” sorusu, modern kültür üretiminin çok katmanlı doğasını kavrayamıyor. Türkiye’nin popüler sahnesi daima melez akışlarla büyüdü: farklı diller, göç dalgaları, şehirleşmenin ritmi, eğlence endüstrisinin dönüşümü… Bu melezlik, tek bir etikete sığmaz. Nurhan Damcıoğlu gibi sahne figürleri, tam da bu melezliğin içinde anlam kazanır. Onları tek bir kimlik dosyasına mahkûm etmek, sanatın dolaşımını keser, tarihsel bağlamı buğular.
Karşı Görüşe Cevap: “Ama Kim Olduğunu Bilmek Hakkımız”
Elbette bir sanatçının biyografisini merak etmek doğaldır; sorun merakta değil, merakın yönünde. Merak, bilgiye, esere ve bağlama akmalı. “Türk mü?” sorusu ise çoğu zaman eseri gölgelemek için kullanılıyor. Cevap ne olursa olsun, bu soruya saplanmak sanat tartışmasını zayıflatır: Bir sanatçıyı nelerin şekillendirdiğini konuşmak yerine, onu kimin sayacağımıza karar verdiğimizi sanırız. Bu, hem akademik olarak kırılgan, hem de kültürel olarak yoksullaştırıcıdır.
Tartışmayı Ateşleyecek Provokatif Sorular
- Bir sanatçının değerini vatandaşlık statüsü mü belirler, yoksa sahne dilinin kurduğu estetik etki mi?
- “Türk mü?” diye ısrar etmek, aslında sanat eseri hakkında konuşmaktan kaçmanın konforlu yolu olabilir mi?
- Kimlik etiketleri olmadan, yalnızca repertuar ve icra üzerinden konuşsak hangi yargılarımız değişirdi?
- Arşiv, kayıt ve eleştiri geleneğini güçlendirmeden kimlik tartışması yürütmek, bizi sadece popülist sonuçlara mahkûm etmiyor mu?
Son Söz: Evet, Ama… ve Asıl Mesele
“Nurhan Damcıoğlu Türk mü?” derseniz, kısa cevap: Evet—Türkiye kültür tarihinin bir parçasıdır. Fakat uzun cevap şudur: Bu evet, tartışmayı bitirmez; asıl tartışmayı yeni başlatır. Sanatçının değerini kimlik kartına sıkıştırmak yerine, sahnede kurduğu estetik evreni, döneminin değişen zevk rejimlerine verdiği yanıtları ve popüler kültürle kurduğu köprüyü irdeleyelim. Kimlik arayışı, eleştirel düşüncenin yerini tutamaz.
Okura Çağrı: Kimlikten Ziyade Eseri Merkeze Al
Bir sonraki tartışmada, “Türk mü?” sorusunu kenara koy ve şu adımları dene: Repertuardan bir icra seç, dönem bağlamını oku, sahne pratiğini değerlendir, arşivde iz sür. G göreceksin, kimlik etiketiyle uğraşırken ıskaladığın asıl hikâye, sahnenin üstünde ve arşivin satır aralarında saklı. İşte gerçek eleştiri, orada başlar.
Özetle
“Nurhan Damcıoğlu Türk mü?” sorusu, basit bir “evet”le yanıtlanabilir; ama bu kadar kolaycılık, kültürel düşünceyi kısırlaştırır. Sanatçıyı tek etikete hapsetmek yerine, eser, icra ve bağlam üzerinden konuşalım. Tartışmayı kimlikten kurtarıp sanata iade etmenin zamanı geldi. Hadi, artık soruyu değiştir: “Nasıl bir sahne dili kurdu ve bugün bize ne söylüyor?”